اینستاگرام کالج مدیریت را دنبال کنید
/ در مدیریت / توسط
آخرین زمان ویرایش:

روش طوفان فکری

زمان مطالعه: ۹ دقیقه

روش طوفان فکری ، یک ابزار شناخته شده است که به شما در ایجاد راه حل های خلاقانه برای یک مسأله کمک می­کند . روش طوفان فکری به ویژه هنگامی بسیار مفید است که شما بخواهید سنت­ شکنی کنید و الگوهای تفکر تثبیت شده را تغییر دهید طوری که بتوانید به روشی نو به همه چیز بنگرید . چقدر برای حل مشکلات از طوفان فکری استفاده می‌کنید؟ احتمالا حداقل یک بار آن را به‌کار برده‌اید؛ حتی اگر ندانسته باشید که اسمش چیست. دهه‌هاست که طوفان فکری برای تولید ایده‌ها و پیداکردن راه‌حل‌های خلاقانه به کار می‌رود. با این حال، اگر می‌خواهید از این تکنیک نهایت استفاده را ببرید باید یاد بگیرید که چگونه از آن درست استفاده کنید.

طوفان فکری چیست؟ -روش طوفان فکری

طوفان فکری که از آن با عنوان طوفان ذهنی یا بارش ذهنی هم یاد می‌شود، روشی برای حل مسئله (به‌ویژه در مراحل اولیه) است. ممکن است هرچه می‌گذرد تکنیک‌های حل مسئله هم تکامل بیشتری پیدا کند اما چیزی که مشخص است طوفان فکری تکنیکی رایج در حل مسئله است که چندین دهه قدمت دارد و یکی از نخستین ابزارهایی است که در آموزش حل مسئله، مورداشاره قرار می‌گیرد. طوفان فکری روشی است که تعداد زیادی از ایده‌ها مطرح و دست‌آخر بهترین و مناسب‌ترین‌هایشان انتخاب می‌شوند.

روش طوفان فکری، رویکردی راحت و دور همی به حل مسئله را، با تفکر جانبی و غیرمستقیم ترکیب می‌کند. طوفان فکری افراد را به تولید ایده‌هایی ترغیب می‌کند که شاید در ابتدا احمقانه به نظر بیایند. با کمی دستکاری، بعضی از همین ایده‌ها می‌توانند به راه‌حل‌های خلاقانه و بدیعی تبدیل شوند. بعضی دیگر از آنها هم ممکن است جرقه ایده‌های بعدی را بزنند. به این شکل ذهن افراد باز می‌شود و از زندان متعارف تفکرشان رها می‌گردند.

چرا از روش طوفان فکری استفاده می­کنیم ؟

حل گروهی مسأله به روش قدیمی با مشکلات بسیار همراه است . افراد گروه که اعتماد به نفس بالایی دارند بر اعضای ضعیف­تر گروه مسلط میشوند و اعضایی که اعتماد به نفس پائینی دارند ، از بیان آزادانه­ ی ایده­ هایشان می ­ترسند . برخی نیز برای مطابقت داشتن با نظرات گروه تحت فشار قرار می­گیرند و یا به دلیل احترامی که برای افراد برتر و مسئول قائلند ، خود را کنار می­کشند . به این صورت روش گروهی حل مشکل اغلب بی نتیجه و غیر مؤثر خواهد بود .

در مقابل روش طوفان فکری محیطی آزاد فراهم می­سازد که در آن همه تشویق می­شوند شرکت کنند و نظر بدهند. نظرات متفاوت مورد استقبال قرار می­گیرند و بسیاری از مشکلات حل گروهی مسئله رفع خواهد شد. از همه­ ی شرکت کننده­ ها خواسته می­شود به طور کامل و عادلانه نظر دهند و افراد آزادند انواع راه حل­های جدید و خلاقانه را برای مسائلی که با آنها مواجه­ اند طرح کنند .

انواع روش‌های طوفان فکری

۱-     طوفان فکری ساکت:

هرچند طوفان فکری می‌تواند یک ابزار خلاقیتی فوق‌العاده باشد، اما به دلیل نبودن قوانین و ساختاری مشخص، محدودیت‌های خاص خود را دارد. این جلسات، به‌ راحتی می‌توانند توسط یک یا دو نفر تحت سلطه قرار گرفته و بقیه افراد حاضر در جلسه، در حاشیه قرار گیرند. از راهبرد طوفان فکری ساکت، می‌توان برای کنترل صداهای غالب در جلسات طوفان فکری استفاده نمود. همچنین هنگام رویارویی با یک سؤال حساس، می‌توانید این راهبرد را اتخاذ نمایید. کل جلسه با نوشتن ایده‌ها بر روی کارت‌ها برگزار می‌شود. به هر کس خودکار و ۳ یا ۴ کارت یا برگه یادداشت هم‌رنگ بدهید. سپس ایده‌های ارائه شده در دور اول را جمع‌آوری نموده و آن‌ها را بخوانید. دور بعدی را با ارائه کارت‌های جدید، آغاز کنید. می‌توانید این کار را تا تمام شدن ایده‌ها، ادامه دهید.

۲-    طوفان فکری نوشتاری:

این روش، برای دریافت تعداد زیادی از ایده‌ها از گروه‌های کوچک حدوداً ۴ تا ۸ نفری مفید است. هر فرد با یک برگ کاغذ شروع می‌کند که روی آن مشکل نوشته شده است. سپس او ایده خود را می‌نویسد. این کاغذ، به فرد بعدی داده می‌شود تا او نیز، ایده خود را بر روی آن بنویسد. هر فرد در ابتدا، ایده قبلی را خوانده و سپس ایده خود را نوشته یا نظر خود در مورد ایده فرد قبلی را بیان می‌دارد. این چرخه تکرار شده تا مشارکت به پایان برسد. خروجی، فهرستی متشکل از ایده‌های متعدد خواهد بود که با استفاده از روش‌های دیگر، می‌توان آن‌ها را اصلاح نموده و توسعه داد.

گفتنی است، برای حل مشکل غالب شدن برخی افراد حاضر در جلسات طوفان فکری، می‌توان از تکنیک طوفان نوشتاری ۵-۳-۶ استفاده نمود. در این تکنیک، در هر دور ایده‌پردازی، هر فرد می‌بایست ۳ ایده ارائه نماید. برای هر سطح از این فرآیند، ۵ دقیقه زمان اختصاص داده می‌شود که طی آن، شش نفر باید به ۳ ایده رسیده باشند. این رویکرد، منجر به صرفه‌جویی در زمان شده و مانع از سلطه یک یا دو فرد برجسته بر جلسه می‌شود. همچنین شرکت‌کنندگان به اصلاح ایده‌های دیگران نیز، ترغیب خواهند شد. چرا که فرآیند ایده‌پردازی، طی چند دور برگزار می‌شود.

۳-    استفاده از تکنیک طوفان فکری نوبتی یا گردشی:

یک راهکار دیگر برای جلوگیری از تحت سلطه قرار گرفتن موضوع بحث توسط یک یا دو نفر، طوفان فکری «نوبتی / گردشی» است که این امکان را فراهم می‌آورد تا تمامی افراد، طی فرآیند حل مسئله، اظهارنظر نمایند. در این روش، هر شرکت‌کننده ایده‌های خود را روی تکه‌ای کاغذ نوشته و پس از یک زمان معین، آن را به فرد کناری می‌دهد.  این کار، برای چند دور از پیش تعیین‌شده ادامه می‌یابد. طی این دورها، هر شرکت‌کننده ایده خود را اضافه نموده که می‌تواند بر اساس ایده قبلی بوده و یا نباشد. در صورتی‌که ناشناس بودن افراد برای ارائه ایده مدنظر باشد، می‌توان از یک ابزار نرم‌افزاری استفاده نمود. این گردش فرآیند، تا زمانی ادامه می‌یابد که ایده دیگری مطرح نگردد. با توجه به اینکه تمامی افراد حاضر در جلسه، در فرآیند خلق ایده مشارکت خواهند داشت، لذا می‌توان گفت که این روش در مقایسه با جلسات طوفان فکری معمولی، بازده بسیار بهتری خواهد داشت.

روش طوفان فکری

روش طوفان فکری – کالج مدیریت

۴-    طوفان فکری معکوس:

 طوفان فکری منظم، اغلب شما را به سمت‌های مختلفی می‌کشاند که به دلیل امکان انحراف از مسئله اصلی، می‌تواند موجب اتلاف زمان شود. برای حل این مشکل، می‌توان از تکنیک طوفان فکری معکوس بهره برد. هدف طوفان فکری خود را تعیین کنید. سپس با سؤالی در این مورد که چگونه می‌توان کاری دقیقاً مخالف آن را انجام داد، جلسه را شروع نمایید. عموماً این سؤال منفی است و در مورد این‌که چگونه می‌توان فرآیندی را مختل نموده یا نتوان به هدفی رسید، بحث می‌گردد. برای مدتی، ایده‌های منفی و کنترل نشده را از شرکت‌کنندگان خود دریافت کنید. سپس فرآیند را معکوس نموده و هر ایده منفی را با کمک شرکت‌کنندگان، به ایده‌ای مثبت تبدیل نمایید. در ابتدا ممکن است چنین کاری دشوار به نظر برسد، اما هنگامیکه روش معمول خود را تغییر دهید، می‌توانید به ایده‌های کارآمد و جذابی دست یابید.

۵-    طوفان فکری در گروه‌های بزرگ‌تر:

گروه‌های بزرگ‌تر  ۱۵ تا ۳۰ شرکت‌کننده)، قادر به برگزاری جلسات پویاتری هستند و ایده‌ها سریع‌تر عرضه می‌شوند. با این حال، احتمالاً برای مدیریت فرآیند، به دو تسهیل‌کننده نیاز خواهید داشت. تسهیل‌کننده‌ها کاملاً هماهنگ و با یک متن از پیش تهیه شده عمل می‌کنند. آن‌ها در هنگام برخورد با شرکت‌کنندگان، مکمل یکدیگر بوده و ضمن ارائه دستورالعمل‌ها و پاسخ‌ به سؤالات، از ثبت پاسخ‌ها توسط منشی، اطمینان حاصل می‌کنند. همچنین، می‌توان یک گروه بزرگ‌تر را به دو گروه کوچک‌تر تقسیم نمود. این گروه‌بندی باید به شکلی انجام گیرد که هر گروه، مشکل یا سؤال مشابهی را بررسی و ایده‌پردازی نماید. در نهایت، برای برگزاری یک جلسه نتیجه‌گیری کوتاه، گروه‌ها را ادغام نمایید.

۶-    برگ‌های پاییزی:

این روش، برای استفاده در پارک، باغ یا دیگر فضاهای بیرونی مناسب است. پس از مطرح نمودن مسئله یا مشکل، از شرکت‌کنندگان درخواست کنید تا تعدادی کارت در دست گرفته و در حین  قدم زدن، ایده‌های خود را یادداشت نمایند. هر ایده باید روی یک کارت نوشته شود. همان‌طور که کارت‌ها تکمیل می‌شوند، باید در محلی مشخص قرار داده شده، تا دیگران بتوانند آن‌ها را بخوانند و شاید برای ایده‌های بعدی خود، از آن‌ها الهام بگیرند. در اقدام بعدی و پس از اتمام کارت‌ها، می‌توان آن‌ها را جهت انجام پردازش، خوشه‌بندی و اولویت‌بندی نمود. 

۷-    ترسیم ایده تیمی:

در این روش، فرآیند با یک موضوع معین شروع می‌شود. هر شرکت‌کننده به‌صورت مجزا ایده‌پردازی نموده و سپس کل ایده‌ها در قالب یک طرح ایده بزرگ، ادغام و یکپارچه می‌شوند. در طول مرحله یکپارچه‌سازی، شرکت‌کنندگان هم‌زمان با درک پس‌زمینه هر ایده، درکی مشترک از مسائل را به دست می‌آورند. در میان گذاشتن ایده‌های جدید در طول فرآیند یکپارچه‌ سازی، قابل‌قبول بوده و می‌توان آن‌ها را نیز به طرح اضافه نمود. پس از اتمام ایده‌ها، گروه می‌تواند اقدام به اولویت‌بندی نماید.

۸-    طوفان فکری پرسش‌محور (انفجار ستاره‌ای):

این فرآیند، شامل معرفی یک ایده یا پیشنهاد جدید و راه‌اندازی طوفان فکری پرسشی برای پاسخ به آن می‌شود. شرکت‌کنندگان با سؤالاتی روبرو می‌شوند که به‌طور مختصر، توسط طراح آن پاسخ داده می‌شوند. سپس مجدداً پرسش‌هایی مطرح می‌شود که الهام گرفته از پاسخ‌های قبلی است. این روش، راهکار مناسبی برای درگیر نمودن شرکت‌کنندگان است؛ چرا که اغلب افراد ساکت، پرسیدن سؤال را نسبت به طرح ایده ترجیح می‌دهند. پاسخ‌ به این سؤالات، چهارچوبی را برای برنامه‌ریزی اقدامات بعدی شکل می‌دهد.

۹-    تکنیک گروه اسمی:

این روش، مبتنی بر روش طوفان فکری ساکت است. شرکت‌کنندگان ایده‌های خود را به‌صورت مجزا و در سکوت، طی مدت زمانی  حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه می‌نویسند. سپس ایده‌ها به‌صورت نوبتی و گردشی، به اشتراک گذاشته می‌شوند؛ بدین صورت‌که تسهیل‌کننده از شرکت‌کنندگان درخواست می‌کند که هرکدام یک ایده را به اشتراک بگذارند. سپس ایده‌ها بر روی تابلو نوشته می‌شوند. پس از ثبت تمامی ایده‌ها در دور اول، دور بعدی آغاز می‌شود. پس از آن، یک بحث گروهی شکل می‌گیرد. شرکت‌کنندگان می‌توانند درخواست کنند که جزئیات بیشتری ارائه شده یا این‌که پیشنهاد‌ات بیشتری را ارائه ‌نمایند. در نهایت، در مورد ایده‌ها رأی‌گیری شده و بر اساس آن، ایده‌ها رتبه‌بندی می‌شوند. این رأی‌گیری را می‌توان به سادگی و با بالا بردن دست موافقان هر ایده، انجام داد. پس از آن، ایده‌هایی که در رتبه‌های بالاتری قرار دارند را می‌توان برای طوفان فکری بیشتر، به گروه‌های فرعی بازگرداند. گاهی اوقات، ممکن است برخی ایده‌ها در ابتدا نادیده گرفته شده و پس از ارزیابی مجدد، دوباره مطرح و ارائه گردند. ضمن این‌که برای انجام چنین کاری، به یک تسهیل‌کننده مجرب نیاز خواهد بود. همانند تمامی فعالیت‌های تیمی، ممکن است آموزش این روش به گروه، پیش از پرداختن به مسائل مهم، چندین جلسه طول بکشد.

۱۰-  تکنیک طوفان نقش یا «Role Storming»:

اگرچه طوفان فکری روش بسیار محبوبی است، اما نواقص شناخته‌شده‌ای دارد که کاربرد آن را محدود می‌کند. برای مثال، این روش برای افراد با اعتماد نفس پایین، مناسب نیست. همچنین پس از طرح یک ایده خوب، اکثر افراد تمایل دارند تا توجه خود را به آن ایده معطوف ساخته و یا ممکن است که ایده‌های رد شده، خطرناک در نظر گرفته شوند. در صورتی که همیشه این‌چنین نیست. در برخی موارد، ممکن است یک ایده رد شده پس از ادامه بحث و گفتگو، مجدداً مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرد. در تکنیک «Role storming»، اعضای تیم شما، در حین فرآیند طوفان فکری، خود را در نقش و کاراکترهای دیگری فرض می‌کنند. این کار به شرکت‌کننده‌ها کمک می‌کند تا از دیدگاهی دیگر، موضوع مورد نظر را بررسی نمایند. از این رو، قادر خواهند بود تا دیدگاه‌هایی را مطرح نمایند که پیش‌تر قادر به ارائه آن‌ها نبودند.

جمع بندی -روش طوفان فکری

روش طوفان فکری راهی مؤثر و سودمند برای رسیدن به راه حلهای بنیادی برای مسائل است البته تا زمانی که بخوبی مدیریت شود . در فرآیند روش طوفان فکری اصلاً از ایده ­ها انتقاد نمی­شود و افراد کاملاًٌ آزادند که نظرات جدید و خلاقانه­ای مطرح کنند . این موضوع سبب می­شود جلسات روش طوفان فکری تجربه­ ی لذت ­بخشی را برای افراد به همراه داشته باشد که برای نزدیک ساختن اعضای گروه بسیار عالی است . استفاده از روش طوفان فکری می­تواند افراد را به راه حلها متعهد سازد زیرا آنها خودشان در یافتن این راه حلها سهیم بوده­ اند. بهترین روش برای روش طوفان فکری ، ادغام روش طوفان فکری فردی با گروهی است . در روش طوفان فکری گروهی باید قوانینی وضع شوند تا کار راحت­تر انجام شود .

ادمین

حدود 6 سالی هست که در زمینه آموزش رشته مدیریت به صورت تخصصی فعالیت می کند و علاقه زیادی به کسب تجربه در زمینه بازاریابی اینترنتی و تجارت الکترونیک دارد، یک کارآفرین خستگی ناپذیر است و با انرژی حیرت انگیزی تمام قسمت های کالج مدیریت را توسعه می دهد، به سبک حرفه ای و انحصاری خود زندگی می کند و خط فکری خاصی را همیشه دنبال می کند، او رفتار هایی کاملا متفاوت نسبت به سایر مدیرانی که تا به حال دیده اید دارد...

نوشته های مشابه

مدل های تصمیم گیری

مدل های تصمیم گیری ، اینکه انواع مختلفی از تصمیم‌ گیری وجود دارد، موضوعی است که اغلب درک نمی‌کنیم و با…

روش دلفی

روش دلفی ، تکنیک دلفی یک فرآیند قوی مبتنی بر ساختار ارتباط گروهی است. این روش برای اولین بار توسط…